बुद्ध धर्मअनुसारको विवाह मंगल विधि

भिक्षु ज्ञानपूर्णिक महास्थविर
कार्यक्रम
१. क) धर्म हलमा पुगिसके पछि दुलाहा दुलही हुने दुबैले भगवान् बुद्धको प्रतिमा अगाडी
पूmल चढाई धूप र मैनबत्ती बालेर पूजा गर्ने ।
ख) “ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स ” भनी सर्वप्रथम भगवान् बुद्धलाई ;
“ नमो तस्स निøयानिकस्स धम्मस्स ” भनी दोश्रोपटक धर्मलाई र
“ नमो तस्स अट्ठारियपुग्गल महासंघस्स ” भनेर तेश्रो पटक संघलाई पंचांग वन्दना
गर्ने ।
२. शील ग्रहण – दुलाहा र दुलही सहित सबै उपस्थित परिषद्ले शील ग्रहण गर्ने ।
३. बुद्ध–पूजा —
४. विवाह मंगल कार्यविधि ः—
(क) छोरी वा कन्याको आमाबाबुहरूद्वारा छोरी सुम्पने वाक्य ( आमाबाबुहरूलाई वाक्य
भनाउने )
(ख) छोरापक्षका आमाबाबुद्वारा अनुमोदन ( आमाबाबुहरूलाई वाक्य भनाउने )
(ग) छोरी (दुलही) द्वारा आपूmलाई समर्पण ( वाक्य भनाउने )
(घ) छोरा (दुलाहा) द्वारा अनुमोदन ( वाक्य भनाउने )
(ङ) भिक्षुहरूद्वारा आशीर्वाद ( जल तर्पण गराउने )
(च) गृही–विनयमा उल्लिखित बुद्धवचन अनुसार ः–
(१) सर्वप्रथम दुलाहा पक्षद्वारा गर्नुपर्ने प्रतिज्ञाः–
(२) दुलही ( छोरी ) पक्षद्वारा गर्नुपर्ने प्रतिज्ञाः–
(३) दुलहीले दुलाहालाई र दुलाहाले दुलहीलाई पुष्पमाला पहि¥याउने ।
सूनको गहना र अंगुठी पहि¥याउने र लगाउन दिने ( यो अनिवार्य होइन )
५. भिक्षु श्रामणेरहरूद्वारा परित्राण पाठ ः–
त्रिरत्न गुण, मंगल सूत्र, मैत्री सूत्र, अष्टजयमंगल गाथा, महाजयमंगल सूत्र पाठ ।
(क) परित्राण जल वितरण
(ख) दुलहाले दुलहीलाई र दुलहीले दुलहालाई परित्राण सूत्र बांधि दिने ।
भिक्षुहरूद्वारा ( त्यहीबेला सब्बे बुद्धा बलप्पत्ता पाठ )
६. समय रहेमा संक्षिप्त धर्मदेशना ।
७. दान प्रदान ( मसला वितरण )
८. पुण्यानुमोदन ।

विवाह मंगल कार्य विधि

(क) कन्याको वा छोरीको आमाबाबुहरूद्वारा छोरी सुम्पने वाक्य ः—
बुद्ध, धर्म र संघ त्रिरत्नको पवित्र गुण अनुस्मरण वा भाविता गरी समागम भइरहनु भएका परिषद्हरूलाई साक्षीभाव सम्झी हाम्री छोरी ……………………………………….. लाई तपाईंहरूको दुलहीको रूपमा अर्पण गर्दछौं । आज उपरान्त यि छोरीको सुख दुःख सम्पूर्ण क्षेत्रमा आमाबुबा समान भई संरक्षण दिने उत्तरदायित्व तपाईंहरूलाई अर्पण गर्दछौं । हामीलाई आशा मात्र होइन विश्वास पनि छ कि हाम्रो यो सम्बन्ध सुमधुर र दुबै परिवारहरूको सुख समृद्धिमा दरिलो सम्बन्ध सावित हुनेछ ।
( साधु १ साधु ११ साधु १११ )

(ख) छोरा पक्षका आमा बाबुहरूद्वारा अनुमोदन ः—
बुद्ध, धर्म र संघ त्रिरत्नको पवित्र गुण अनुस्मरण वा भाविता गरी, समागम भइरहनु भएका परिषद्हरूलाई साक्षीभाव सम्झी तपाईंहरूले अर्पण गरिदिनु भएका उत्तरदायित्वलाई हामीले सहर्ष स्वीकार गर्दछौं । त्यस्तै वचन पनि दिन्छौं कि आफ्ना यि दुलहीको सुख संरक्षणको पूर्णरूपमा ध्यान पु¥याई ख्याल राख्दै जानेछौं । हामीलाई पनि आशा एवं विश्वास छ कि हाम्रो यो सम्बन्ध सुमधुर अनि दुवै परिवारका सुख समृद्धिमा दरिलो सम्बन्ध साबित हुने छ ।
( साधु १ साधु ११ साधु १११ )

(ग) छोरीद्वारा आपूmलाई समर्पण ः—
बुद्ध, धर्म र संघ त्रिरत्नको पवित्र गुण अनुस्मरणको साथै समागम भइरहनु भएका परिषद्हरूलाई साक्षीभाव सम्झी आपूmलाई श्री …………………………………….. की जीवनसंगिनी श्रीमतीको रूपमा समर्पण गर्दछु । अनि वहाँलाई श्रीमान् पतिको रूपमा स्वीकार गरी जीवन पर्यन्त वहाँसँग जीवन यापन गर्दै जाने प्रतिज्ञा गर्दैछु ।
( साधु १ साधु ११ साधु १११ )

(घ) छोराद्वारा अनुमोदन ः—
बुद्ध, धर्म र संघ त्रिरत्नको पवित्र गुण अनुस्मरणको साथै भाविता गरी समागम भइरहनु भएका परिषद्हरूलाई साक्षीभाव सम्झी मैले आपूmलाई सुश्री …………………………………….. को श्रीमन्को रूपमा समर्पण गर्दछु । अनि यि नारीलाई जीवनसंगिनी पत्नीको रूपमा स्वीकार गरी जीवन पर्यन्त यी नारीसँग जीवन यापन गर्दै जाने प्रतिज्ञा गर्दैछु ।
( साधु १ साधु ११ साधु १११ )
(ङ) भिक्षुहरूद्वारा आशीर्वाद ः—
इच्छितं पत्थितं तुøहं ; खिप्पमेव समिज्झतु ।
सब्बे पूरेन्तु चित्तसंकप्पा ; चन्दो पन्नरसो यथा ।।

इच्छितं पत्थितं तुøहं ; खिप्पमेव समिज्झतु ।
सब्बे पूरेन्तु चित्तसंकप्पा ; मणिजोतिरसो यथा ।।

सब्बीतियो विवज्जन्तु ; सोको रोगो विनस्सतु ।
मा ते भवन्त्वन्तरायो ; सुखी दीघायुको भव ।।

(१) दुलाहा (छोरा) पक्षले गर्नुपर्ने प्रतिज्ञा ः—
बुद्ध, धर्म र संघ त्रिरत्नको पवित्र गुणानुस्मरण र भाविता गरी समागम भइरहनु भएका परिषद्हरूलाई साक्षीभाव सम्झी मैले प्रतिज्ञा गर्दछु ः–
(अ) तव सम्माननाय पटिजानामि – मैले आफ्नी जीवनसंगिनी नारीलाई सन्मान गर्ने प्रतिज्ञा गर्दछु ।
(आ) अनवमाननाय पटिजानामि – मैले आफ्नी जीवनसंगिनी नारीलाई अपमान नगर्ने प्रतिज्ञा गर्दछु ।
(इ) अनतिचरियाय पटिजानामि – मैले नराम्रो मिथ्या आचरण गर्ने छैन ; विश्वासिलो भई बस्ने छु भन्ने प्रतिज्ञा
गर्दछु ।
(ई) इस्सरिय वोस्सग्गेन तव सन्तुट्ठिकातुं पटिजानामि – मैले आफ्नी पत्नीलाई सम्यक् आजीविकाद्वारा
कमाइराखेको धन सम्पत्ति सुम्पिएर सन्तुष्ट पारिराख्ने प्रतिज्ञा गर्दछु ।
(उ) अलंकारानुप्पदानेन तव सन्तुट्ठिकातुं पटिजानामि – मैले आफ्नी पत्नीलार्ई गरगहना बस्त्रालंकार आभूषण
आदि प्रदान गरी सन्तुष्ट पारिराख्ने प्रतिज्ञा गर्दछु ।

यसरी मैले यी ५– प्रतिज्ञाहरूलाई पूर्णतः पालन गरेर जाने प्रतिज्ञा गर्दछु ।

( साधु १ साधु ११ साधु १११ )

(२) दुलही (छोरी) पक्षद्वारा प्रतिज्ञा ः—
बुद्ध, धर्म र संघ त्रिरत्नको पवित्र गुणानुस्मरण एवं भाविता गरी समागम भइरहनु भएका परिषद्हरूलाई साक्षीभाव सम्झी मैले प्रतिज्ञा गर्दछु ः–
(क) सुसंविहितकम्मन्ता भविस्सामि – मैले आफ्नो घरको सम्पूर्ण कामकाज राम्ररी सम्पादन गरेर जानेछु ।
(ख) संगहितपरिजना भविस्सामि – मैले छरछिमेकी आफन्त र परिवारका सदस्यहरूलाई राम्ररी विचार संचार
गरी लानेछु ।
(ग) अनतिचारिनी भविस्सामि – म अतिचारिनी नभई श्रीमान्को विश्वासिली नारी बन्नेछु ।
(घ) सम्भतं अनुरक्खनं करिस्सामि – मैले आफ्नो श्रीमान्ले कमाई ल्याएका धन सम्पत्तिहरूलाई हिनामिना नगरी
रक्षा गरेर जानेछु ।
(ङ) दक्खा च भविस्सामि अनलसा सब्बकिच्चेसु – मैले घरको सम्पूर्ण कामकाज दक्षता एवं निपुणतापूर्वक अल्छी
नमानी गर्दै जानेछु ।

यसरी मैले यी ५– प्रतिज्ञाहरूलाई पूर्णतः पालन गरेर जाने प्रतिज्ञा गर्दछु ।

( साधु १ साधु ११ साधु १११ )

(विवाह मंगल कार्यकोलागि श्रद्धेय गुरूवर भिक्षु ज्ञानपूर्णिक महास्थविरले गृही विनयको आधारमा तयार गर्नुभएकोलाई साभार गरी लिइएको हो – सम्पादक)

11 months ago/Saturday, December 7th, 2019/