३१ भुवनमा सत्तवा प्राणीहरु के कारणले नसिद्धिएका ?

धम्मनदीबाट प्रतिलिपि गरेर उल्लेख गरिएको

प्रश्न । ।
भन्ते ज्यु हजुर हामि शिष्यहरु बुद्ध सासन (बौद्ध धार्मिक) को लक्ष्य नै निर्वाण हो। निर्वाण लाई साक्षातकार गर्नेहरु पनि असाध्यै धेरै भैसकेका छन्। यसरी निर्वाण लाई साक्षातकार गरेर जानेहरु बहुतै धेरै भएतापनि एकतीस भुवनमा सत्तवा प्राणीहरु निख्रिएर समाप्त भएका भन्ने छैनन्। मनुष्य लोकमा पनि मनुष्य लोक अनुसार, देव लोकमा पनि देवलोक अनुसार, तिरच्छान्न लोकमा पनि तिरच्छान्न आदिहरु जन्म उत्पन्न भैरहेकै छन्।

भगवानहरु पनि एक उत्पन्न हुनुभयो भने एक भगवान उत्पन्न भए अनुसार सत्तवाहरु असंख्य अनन्त छुट्कारा पाएर जाने हुन्छन्। निर्वाण लाई साक्षातकार गरे पश्चात् ३१ भुवनमा फेरी घुम्ने भन्ने दस्तुर छैन। त्यस कारण ३१ एचतीस भुवनमा वेनेय्य सत्तवा प्राणीहरु पनि एकै समयमा निख्रिएर समाप्त हुनु पर्ने हो भन्ने लाग्छ।

यस प्रशन लाई शिष्य ले पनि बुद्ध सासन (बौद्धि धार्मिक) श्रद्धा विश्वास नलागेर सोधेको चाहिँ होइन। नबुझेर अस्पष्ट भएको हुनाले मात्र स्पष्ट छर्लङ्ग हुनको लागि बिन्ती पूर्वक यो प्रश्न राखेको हो। उपमा अनुसार भन्ने हो भने म शिष्यले अधिकतम अझै धेरै जानकारी हासिल गर्न पाउन सक्छु भन्ने ठानेर हो भन्ते ज्यु। भन्ते ज्यु को उत्तर लाई म शिष्यले आशा पूर्वक पर्खिरहेको छु हजुर भन्ते ज्यु !

(चोमिन्ठून् – डगौँ पूर्व भाग, रङ्गुन)

उत्तर । ।
आकासचक्कवालञ्च, सत्था बुद्धगुणापिच।
अनन्तानाम चत्तारो, परिच्छेदो न विज्जति।।

अन्तिम (यत्ति नै छ भनेर परिमाणको परिणाम) भाग लाई सीमान्त मा छुट्याएर जान्न असंभव असीमित अपरिणत, अनुमान लगाएर लगाई नसक्नु भएको अनन्त धर्महरु चाहिँ-
१• आकाश
२• चक्रवल
३• सत्तवा
४• भगवानको उपकार गुण- भनेर चार प्रकारका छन्।

यस चार प्रकारकाहरु लाई यति सम्म, यति धेरै छ भनेर गणना गन्ति गरेर लेखाजोखा अनुसार सङ्ख्यामा प्रतिभाग गर्न असमर्थ हुनु। भन्नेकिसिमको चार अनन्त अनुसार सत्तवा प्राणीहरु पनि असङ्ख्य छन्। अनन्त छन्। निख्रिएर सक्किँदैन, यस लोकमा सत्तवा प्राणीहरु समाप्त हुन नसक्किने गरि छन्। अनुमान नलाग्ने गरि छन्। सत्तवा प्राणीहरु मध्ये मनुष्य भन्नु असाध्यै कम मात्रामा छन्। मनुष्य भन्दा देव ब्रह्माहरु, त्यो भन्दा तिरच्छान्न, प्रेत र नरक बासी (नर्किय) हरु चाहिँ असङ्ख्य अनन्त अधिकतम धेरै छन्।

अहिले प्रत्यक्षसाक्षी मनुष्य लोकमा जनसंख्या ७ . ६ अरब जति छन् भनेर भनिएको छ। एउटा धमीरा (एक प्रकारको कमिला) बस्ने गोलो (धमीरा बस्ने घर अथवा धमीराले माटो आदि उठाएर बनाएको पहाडी को आकार भएको जस्तो थुप्रो) मा भएको जति पनि छैनन् अरे। दश हजार योजना वर्गकार (चौक) फराकिलो भएको अवीचि नरकमा नर्किय सत्तवा प्राणीहरु भकारीमा तीलको दाना टप्प पूरै खादिँ खादिँ हालेर राखे जस्तै बिचमा कुनै प्वाल र छेदहरु नछोडिकन भरि भराउ छ, भनेर भनिएको छ।

अन्य ठुला साना नरकमा पनि सोहिमुताबिक कतै खुल्ला ठाउँ नछोडि कन भरि भराउ छन्। मनुष्य लोकमा धेरै मान्छेहरु मा पनि त्यस त्यस लोक भव (जीवन) बाट अकुसल कर्म सक्यो भने आइपुग्ने, बड्दै थप्पिएर आउने गर्दछन्। एक भगवान उत्पन्न भएर छुट्कारा पाएर मुक्त हुने व्यक्ति भन्नेहरु चाहिँ व्याधा (शिकार खेल्ने) शिकारी को जाल बाट फुत्केर छुट्कारा पाएर जाने पंक्षी एक एउटा अलिकति मात्र भएर जाल भित्र अल्झिएर रहेका पंक्षीहरु धेरै मात्रामा भए जस्तै हो।

निख्रिएर नसक्किने अनुमान लगाउन नसक्ने अनन्त सत्तवा प्राणीहरु भन्ने चाहिँ मनुष्य लोकमा घट्दो छैन, बढ्दो रुपमा मात्र छ। यस प्रकारको बड्ने मात्रामा मात्र भएका हुनाले परिनिर्वाण लाई साक्षातकार गरेर गएका वेनेय्य सत्तवाहरु को कारणले सत्तवा प्राणीहरु निख्रिएर समाप्त भएर जान्छन् भनेर मनमा धारण गरेर लिन उचित छैन भन्ने कुरा लाई जानकारी दिन चाहन्छु।

(भद्दन्त तिलोक सार (रवेठून्) महा सयकडो उत्तर दिनु भएको)
c/o ( MS )
Credit.

अनुवाद – बिष्णु धनञ्जय

4 months ago/Thursday, April 25th, 2019/